Facebook Twitter
Jesteś tutaj: Egzaminy na aplikacje » Artykuły » Notariusz jako płatnik PCC

Notariusz jako płatnik PCC


Notariusze z racji wykonywanych obowiązków niekiedy mogą zostać „uszczęśliwieni" koniecznością pełnienia obowiązków płatnika w rozumieniu Ordynacji podatkowej, m.in. na potrzeby podatku od czynności cywilnoprawnych. Wiąże się z tym szereg obowiązków, warto więc poddać analizie odnośne przepisy.

Obowiązki notariusza - płatnika

Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa o PCC):

„Notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego".

Wynika z tego, że obowiązek poboru podatku dotyczy wszelkich czynności podlegających opodatkowaniu PCC, o ile są dokonane w formie aktu notarialnego, niezależnie od tego, czy dokonanie ich w tej formie jest spowodowane istniejącym obowiązkiem, czy swobodną decyzją zainteresowanych.

Natomiast zgodnie z art. 10 ust.3 ustawy o PCC:

„Płatnicy obowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku".

Na tym tle są czasami snute rozważania na temat konieczności poboru podatku rzeczywiście przed dokonaniem czynności. Wskazana kwestia nie wydaje się mieć istotnego praktycznego znaczenia, jednak gwoli kompletności rozważań należy wskazać, że w doktrynie uznaje się, iż pobór podatku niezwłocznie po dokonaniu czynności również jest działaniem prawidłowym. Należy się z tym zgodzić, gdyż zastosowanie takiego rozwiązania nie zagraża realizacji poboru podatku, a co za tym idzie - nie jest sprzeczne z celem przedmiotowego przepisu.

Ponadto, w myśl art. 10 ust. 3a ustawy, notariusz jest również obowiązany do prowadzenia rejestru podatku, wpłacenia pobranego podatku na rachunek organu podatkowego właściwego ze względu na siedzibę notariusza, w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek, a także przekazania w tym terminie deklaracji o wysokości pobranego i wpłaconego podatku przez notariusza wraz z informacją o kwocie podatku należnego poszczególnym gminom. Notariusz jest również zobowiązany przekazywać, w powyższym terminie, organowi podatkowemu właściwemu ze względu na siedzibę płatnika odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności cywilnoprawnych stanowiących przedmiot opodatkowania.

Garść wątpliwości

Na tle ostatniego obowiązku może powstać wątpliwość, czy notariusz jest zobowiązany do przesłania odpisów aktów notarialnych dotyczących wszelkich czynności, które mieszczą się w katalogu czynności stanowiących przedmiot opodatkowania PCC, tj. w art. 1 ustawy. Moim zdaniem brzmienie przepisu mogłoby coś takiego sugerować, jednak sposób określenia terminu, w którym czynność miałaby zostać dokonana, czyli do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu poboru podatku, wskazuje jednak, że byłaby to interpretacja zbyt daleko idąca. Skoro ustawodawca nakazuje ustalać termin na podstawie momentu poboru podatku, to trudno uznać, że przedmiotowy obowiązek istnieje bez obowiązku poboru podatku, gdyż termin przekazania odpisów nie byłby możliwy do ustalenia. W tym świetle należy opowiedzieć się za wykładnią przyjmującą, że obowiązek przekazania odpisów dotyczy wyłącznie odpisów aktów notarialnych dokumentujących czynności, od których powstał obowiązek zapłaty podatku, a co za tym idzie - powstał również obowiązek poboru podatku.

Należy również wspomnieć o tym, że obciążanie stron aktu notarialnego kosztami przekazania odpisu do właściwego organu podatkowego jest niedopuszczalne, co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 4 listopada 2003 r., sygn. akt III SZ 1/2003.

Istotne jest również, że notariusz jest płatnikiem w rozumieniu Ordynacji podatkowej, a co za tym idzie - odpowiada za podatek niepobrany oraz podatek pobrany, ale niewpłacony całym swoim majątkiem. Na tle analogicznego obowiązku wynikającego ze „starej" ustawy o opłacie skarbowej ukształtowało się orzecznictwo nakładające na notariusza daleko idące obowiązki w zakresie badania przedmiotu umowy i podstawy opodatkowania PCC. W wyroku NSA z 29 września 1998 r., sygn. akt I SA/Po 399/98 czytamy: „Od notariusza, jako płatnika, wymagana jest pełna wiedza co do stanu faktycznego będącego przedmiotem zawieranej umowy i właściwa ocena tego stanu faktycznego", natomiast w wyroku NSA z 21 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 622/2000 stwierdzono m.in.: „Opłata skarbowa nieobliczona i niepobrana przez notariusza w wysokości odpowiadającej wartości rynkowej nieruchomości, będącej przedmiotem umowy sprzedaży, stanowi zaległość podatkową w rozumieniu art. 51 Ordynacji podatkowej (...). Jest obowiązkiem stron uczestniczących w dokonaniu czynności cywilnoprawnej poddanej opłacie skarbowej takie wskazanie podstawy jej obliczenia (np. wartości rynkowej sprzedawanej nieruchomości), które pozwoli płatnikowi na obliczenie i pobranie opłaty w wysokości odpowiadającej wysokości obiektywnie istniejącego zobowiązania". Tezy powyższych wyroków zachowują aktualność w obowiązującym stanie prawnym.

- Kwestia odpowiedzialności notariusza za niepobranie podatku w sytuacji skomplikowanych i niejednoznacznych przepisów prawa podatkowego oraz ograniczonego, co do zasady, zakresu informacji przekazywanych przez zainteresowanych, wzbudza istotne wątpliwości. Ustawodawca nakłada na notariuszy daleko idące obowiązki, nie zapewniając żadnych instrumentów, które mogłyby umożliwić bezpieczną ocenę stanu faktycznego przez notariusza. W tym aspekcie istotne jest również, że oczekiwanie od notariusza wiedzy podatkowej na poziomie profesjonalisty w zakresie doradztwa podatkowego raczej nie znajduje uzasadnienia. Zrozumiałe jest wprowadzenie instytucji płatnika, ale wobec wszelkich instrumentów dostępnych organom podatkowym (włącznie z obowiązkiem przekazania odpisu aktu notarialnego) wydaje się, że możliwe i zasadne byłoby ograniczenie odpowiedzialności notariusza, chociażby przez wprowadzenie możliwości ekskulpacji w drodze wykazania braku winy notariusza, zamiast wykazywania winy podatnika - powiedziała mi Ania, aplikantka I roku aplikacji notarialnej.

Jednakże należy również zwrócić uwagę, że w związku z uzyskaniem statusu płatnika notariusz może również próbować wykazać, iż niepobranie podatku wynika z winy podatnika, a tym samym uniknąć odpowiedzialności za niepobranie podatku. Kwestią mogącą wzbudzać wątpliwości jest, czy ta sama zasada odnosi się do pobrania podatku w zaniżonej wysokości - wykładnia systemowa wskazuje, że tak.

Teoretycznie, w razie zaistnienia zaległości podatkowej notariusz może dochodzić roszczenia regresowego na drodze postępowania cywilnego wobec stron/strony aktu, jednak w świetle obowiązku szczególnej ostrożności formułowanego w powyższych wyrokach, może to być niekiedy znacząco utrudnione.

Alicja Suwara-Leuenberger



Copyright © 2010 - 2014 Wolters Kluwer, ul. Przyokopowa 33, 01-208 Warszawa