Facebook Twitter
Jesteś tutaj: Aplikacje prawnicze » Artykuły » Czynny żal w Kodeksie karnym skarbowym

Czynny żal w Kodeksie karnym skarbowym


Tematem, który nie cieszy się szczególną popularnością wśród aplikantów radcowskich, jest niewątpliwie kwestia prawa karnego skarbowego. Tym niemniej znajomość zagadnień związanych z tą ustawą jest wymagana planem zajęć aplikacji. W związku z tym w niniejszym artykule opiszę zasadnicze kwestie związane z zastosowaniem tzw. czynnego żalu na gruncie ustawy Kodeks karny skarbowy.

Czynny żal regulowany jest w art. 16 ustawy, zgodnie z którym: „Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu."

W świetle nakazującej postaci przepisu nie ulega wątpliwości, że kwestia wyłączenia odpowiedzialności karnej za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe w razie złożenia skutecznego czynnego żalu nie jest pozostawiona uznaniu administracyjnemu odpowiedniego organu administracji podatkowej. Równocześnie jednak czynny żal nie pozwala uniknąć wszelkich niekorzystnych skutków popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, tj. w szczególności nie zwalnia z obowiązku zapłaty odsetek od zaległości podatkowych, o ile mają zastosowanie.


- Instytucja czynnego żalu została wprowadzona przez ustawodawcę, by zachęcić podatników do dobrowolnego wykonania zaniedbanych obowiązków, w tym m.in. wpłat zaległości podatkowych. Zachętą jest uwolnienie od odpowiedzialności karnej skarbowej. W praktyce instrument ten jest za rzadko wykorzystywany przez podatników, a i urzędnicy skarbowi starają się (najczęściej całkowicie bezpodstawnie) umniejszać jego znaczenie oraz zakres zastosowania. Warto jednak korzystać z czynnego żalu (wtedy gdy to możliwe) i bronić swoich praw gwarantowanych przez ustawę - twierdzi Artur Dudziak, doradca podatkowy (wpis nr 10727).

Skuteczność czynnego żalu zależy od spełnienia kilku warunków, tj. ujawnienia okoliczności czynu, w szczególności osób współdziałających przy popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, uiszczenia uszczuplonej należności w terminie wyznaczonym przez organ postępowania przygotowawczego, względnie złożenia przedmiotów podlegających przepadkowi albo ich równowartości. Ponadto czynny żal jest bezskuteczny, jeśli zostanie złożony po dacie uzyskania przez organ udokumentowanej wiadomości o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, jak również po rozpoczęciu czynności służbowej, czynności sprawdzających lub kontroli zmierzających do ujawnienia przestępstwa lub wykroczenia, chyba że czynności nie dały podstawy do wszczęcia postępowania o przestępstwo lub wykroczenie, którego dotyczy czynny żal.

W doktrynie wskazuje się, że pobudki złożenia czynnego żalu, tj. również przymus, nie mają znaczenia dla skuteczności czynnego żalu. Pewnym ułatwieniem może być fakt, iż czynny żal może zostać złożony zarówno na piśmie, jak i ustnie do protokołu, jednak bez możliwości jego złożenia w innych formach. Dodatkowym ułatwieniem złożenia czynnego żalu jest fakt, że może zostać złożony w jakimkolwiek organie uprawnionym do ścigania przestępstwa i wykroczeń, niezależnie od jego właściwości miejscowej i rzeczowej. Oznacza to, że czynny żal nie musi zostać złożony w urzędzie skarbowym, a co więcej - to organ otrzymujący czynny żal będzie zobowiązany do przesłania czynnego żalu do właściwego rzeczowo i miejscowo organu.

Ujawnienie okoliczności czynu może przyjmować różną postać zależnie od czynu, jednak w każdym przypadku należy wskazać wszelkie istotne okoliczności, które doprowadziły do popełnienia czynu. W szczególności, co wynika expressis verbis z przepisu, należy wskazać osoby współdziałające przy popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia w jakimkolwiek charakterze, tj. podżegaczy, pomocników, współsprawców itp. Niekiedy lansowana jest nawet, w mojej opinii nadmiernie formalistyczna, interpretacja, zgodnie z którą w razie braku osób współdziałających konieczne jest wskazanie, że przestępstwo lub wykroczenie zostało popełnione samodzielnie, bez osób współdziałających.

Kolejność wskazywania warunków skuteczności czynnego żalu wskazuje, że dokonanie zapłaty uszczuplonej należności publicznoprawnej nie musi zostać dokonane równocześnie ze złożeniem czynnego żalu. Ta okoliczność może mieć znaczenie praktyczne, ponieważ umożliwia odsunięcie w czasie momentu konieczności zapłaty, z zachowaniem korzyści w postaci wyłączenia karalności czynu. Równocześnie jednak późniejsza zapłata należności publicznoprawnej, wiąże się z ewentualnością zapłacenia większych odsetek od zaległości.

Kwestia bezskuteczności czynnego żalu ze względu na wyraźne udokumentowanie wiadomości o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia może wzbudzać pewne wątpliwości. W doktrynie wskazuje się jednak, że o udokumentowaniu wiadomości o popełnienia przestępstwa lub wykroczenia można mówić np. w razie sporządzenia notatki służbowej dotyczącej takiej wiadomości. Takie stanowisko wydaje się uzasadnione, ponieważ umożliwia jednoznaczną weryfikację momentu, w którym organ posiadał wiadomość o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia.

Poza powyższymi kwestiami warunkującymi skuteczność czynnego żalu istnieją również okoliczności wyłączające możliwość zastosowania czynnego żalu, np. bycie prowokatorem czy kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą.

Alicja Suwara-Leuenberger



Copyright © 2010 - 2014 Wolters Kluwer, ul. Przyokopowa 33, 01-208 Warszawa