Facebook Twitter Goldenline Google plus Youtube
Jesteś tutaj: Sedno sprawy » Przypozwanie a dopozwanie – rola w procesie cywilnym
201407 1+1

Przypozwanie a dopozwanie – rola w procesie cywilnym


Zarówno przypozwanie, jak i dopozwanie pociągają za sobą istotne konsekwencje dla przebiegu postępowania cywilnego. Waga tych instytucji, jak również uchwała Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r. (sygn. akt II PZP 13/09) skłaniają do bliższego przyjrzenia się tym instytucjom oraz skutkom ich zastosowania w toku procesu.

Adwokat Dariusz Wojnar, członek Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz p.o. dyrektora Ośrodka Badawczego Adwokatury im. Witolda Bayera jasno stwierdza:

- Obie tytułowe instytucje postępowania cywilnego mają swoje praktyczne znaczenie w procesie. Mogą bowiem stanowić wygodne narzędzie obrony interesów strony wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z wielością podmiotów uczestniczących w stosunku prawnym.

Każdy pełnomocnik dokonując oceny stanu faktycznego sprawy i oceniając podstawę prawną formułowanych roszczeń lub obrony przed nimi, winien rozważyć, czy w interesie jego klienta nie powinien stosowanie do okoliczności dokonać przypozwania lub dopozwania. Bez praktycznej dobrej znajomości obu instytucji prawidłowe podjęcie tych czynności procesowych może nastręczać trudności.


T
reść instytucji jest regulowana art. 84 §1 kpc, w którym czytamy, że:

„Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału".

Jak więc wynika z treści przepisu, przypozwanie sprowadza się do zawezwania osoby trzeciej do udziału w procesie albo ze względu na możliwe roszczenie strony wzywającej do osoby trzeciej, albo roszczenie, które mogłoby przysługiwać osobie trzeciej wobec strony w razie niekorzystnego dla wzywającej strony rozstrzygnięcia sprawy. Przykładem sytuacji w której strona wzywająca mogłaby mieć roszczenie do osoby trzeciej, jest np. istnienie odpowiedzialności solidarnej za dług. Tytułem przykładu w odniesieniu do drugiej sytuacji, gdy przypozwanie jest uzasadnione ewentualnym roszczeniem osoby trzeciej wobec strony, można wskazać popularne w umowach handlowych klauzule indemnizacyjne sprowadzające się do możliwości żądania odszkodowania w razie wyroku nakazującego zapłatę odszkodowania ostatecznemu odbiorcy.


Zasadniczo przypozwanie pozostaje kwestią woli strony
, której ewentualne roszczenie mogłoby przysługiwać albo wobec której roszczenie mogłoby przysługiwać. Od tej reguły istnieją jednak wyjątki w przepisach szczególnych, np. taki obowiązek wynika z art. 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Zgodnie z art. 84 §2 kpc przypozwania dokonuje się w drodze pisma procesowego, którym należy nakreślić przyczynę wezwania oraz stan sprawy. Tak więc pismo, którym dokonuje się przypozwania, ma za zadanie przedstawić sprawę tak, by osoba trzecia mogła ustalić na podstawie możliwie pełnych danych, czy zamierza uczestniczyć w procesie. Należy zaznaczyć, że przystąpienie do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego jest wyłączną decyzją osoby trzeciej. Stosowne pismo przekazywane jest osobie trzeciej za pośrednictwem sądu.

W związku z tym, że osoba trzecia przystępuje jako interwenient uboczny, stosują się wobec niej przepisy dotyczącej tej instytucji, w szczególności dopuszczalność zgłoszenia opozycji przez drugą stronę procesu (zgłoszenie opozycji przez stronę wzywającą należy wykluczyć jako mało prawdopodobne i raczej nieskuteczne).

Jednak nieskorzystanie z możliwości przystąpienia do postępowania w wyniku przypozwania pociąga za sobą istotną konsekwencję dla ewentualnych przyszłych roszczeń kierowanych przeciw osobie trzeciej albo roszczeń kierowanych przez osobę trzecią wobec wzywającej strony. Mianowicie z chwilą, w której przystąpienie było możliwe (co należy badać oddzielnie w odniesieniu do każdej sprawy) do wzywanej osoby trzeciej ma zastosowanie art. 82 kpc, który ogranicza możliwość podniesienia wobec strony wzywającej zarzutu wadliwego prowadzenia postępowania albo błędnego rozstrzygnięcia sprawy. W razie nieprzystąpienia osoby trzeciej powyższe zarzuty mogą być podnoszone wyłącznie, jeśli stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta ubocznego uniemożliwił skorzystanie ze środków obrony albo strona wzywająca umyślnie lub przez niedbalstwo nie wykorzystała środków, które nie były interwenientowi znane.

Z powyższego wynika więc, że przypozwanie osoby trzeciej na jak najwcześniejszym etapie postępowania leży w interesie strony wzywającej.

Należy również wskazać dwa istotne wyroki SN dotyczące powyższej materii, tj. wyrok z 26 stycznia 2001 r., sygn. akt II CKN 361/2000, w którym rozstrzygnięto, że: „Przypozwanie (art. 84 kpc) nie przerywa biegu przedawnienia roszczeń regresowych przewidzianych w art. 828 § 1 kc" (roszczenie ubezpieczyciela wobec osoby, która spowodowała szkodę), oraz wyrok z 7 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 27/97, w którym sąd stwierdził, że: „Nierozpoznanie wniosku o przypozwanie (art. 84 § 1 kpc), nie wywiera istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 393[1] pkt 2 kpc, jeżeli celem wniosku było wyłącznie uzyskanie poglądu przypozwanego co do zasadności powództwa".

Skutkiem stwierdzenia, że nierozpoznanie wniosku nie wywiera istotnego wpływu na wynik sprawy, jest niemożność oparcia skargi kasacyjnej na takim zarzucie.

Natomiast treść dopozwania jest regulowana w art. 194 §1 kpc, w myśl którego: „Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie". Oznacza to, że dopozwanie w przeciwieństwie do przypozwania może skutkować zmianą podmiotową po stronie pozwanego, co ma określone skutki w szczególności w zakresie kosztów postępowania.

Zasadniczo dopozwanie jest możliwe we wszelkich sprawach, w których nastąpią przesłanki do jego zastosowania
, jednak w myśl ustalonej linii orzeczniczej dopozwanie jest wykluczone w sprawach o ustalenie ojcostwa (np. orzeczenie z 21 kwietnia 1977 r., sygn. akt III CZP 12/77). Ponadto przepisy szczególne mogą wyłączać dopuszczalność dopozwania, jak to jest np. w postępowaniu gospodarczym, postępowaniu nakazowym po skutecznym wniesieniu zarzutów, jak również w postępowaniu uproszczonym. Ponadto na podstawie art. 391 § 1 kpc przekształcenia podmiotowe są dopuszczalne wyłącznie w toku postępowania w pierwszej instancji.

Istotne dla zastosowania tej instytucji jest również to, że dopozwanie staje się dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, gdy inne możliwości naprawienia zaistniałego błędu, czyli sprostowanie pozwu nie mogą zostać wykorzystane. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie np. w wyroku SN z 13 czerwca 1980 r., sygn. akt IV CR 182/80.

Dodatkowym ograniczeniem jest dopuszczalność zastosowania dopozwania wyłącznie w przypadku, gdy nie następuje przekształcenie przedmiotowe procesu (tak Sąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z 18 kwietnia 1968 r., sygn. akt III PRN 86/67).

Dopozwania dokonuje się zasadniczo na wniosek powoda lub pozwanego (dla którego może to być forma obrony), jednak orzecznictwo wskazuje, że samo złożenie wniosku przez stronę nie jest wystarczające dla wezwania dopozwanej osoby trzeciej w charakterze pozwanego. O dopozwaniu decyduje sąd wydając w tym zakresie postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie.

Stanowisko o konieczności wydania postanowienia przez sąd wydaje się ustaloną linią orzeczniczą. Takie stanowisko SN zaprezentował np. w orzeczeniu z 18 czerwca 1968 r. sygn. akt III CZP 69/67, z 10 listopada 1970 r., sygn. akt II CZ 139/70, z 3 grudnia 1971 r., sygn. akt III CRN 376/71, z 4 grudnia 1973 r., sygn. akt I PR 191/72, z 25 kwietnia 1980 r., sygn. akt III CZP 21/80. W tę linię orzeczniczą wpisuje się też wskazywana już uchwała z 7 stycznia 2010 r. sygn. akt II PZP 13/09, w której czytamy, że: „O wezwaniu do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego (art. 194 § 1 kpc) Sąd orzeka zawsze postanowieniem wydanym na rozprawie, także wtedy, gdy wezwania do udziału w sprawie może dokonać z urzędu (art. 477 kpc)". Tym niemniej takie stanowisko wzbudza wątpliwości co najmniej w odniesieniu do przypadków, gdy wnioskującym o dopozwanie jest powód, który jest „posiadaczem" pozwu, a więc zgodnie z zasadą dyspozycyjności raczej powinien być samodzielnie uprawniony do dokonania dopozwania. Taka teza znajduje oparcie np. w wyroku SA z 14 lipca 1999 r., sygn. akt I ACa 319/99.

Rzecz jasna, w myśl zasad ogólnych postanowienie sądu w kwestii dopozwania może być przedmiotem oceny przez sąd II instancji.

Niezasadny wniosek o dopozwanie złożony przez pozwanego może skutkować żądaniem przez osobę wezwaną zwrotu kosztów wyłącznie od niego. Oczywiście w razie niezasadnego wniosku o dopozwanie przez powoda zastosowanie znajdą ogólne zasady dotyczące zwrotu kosztów.

Doręczenie wezwania zastępuje pozwanie
zgodnie z art. 198 §1 kpc, natomiast w doktrynie wskazuje się, że skutki, jakie ustawa wiąże z wniesieniem powództwa, powstają w przypadku wniosku powoda o dopozwanie z chwilą jego złożenia, a w przypadku wniosku pozwanego bądź dopozwania z urzędu - z chwilą wydania odpowiedniego postanowienia przez sąd.

Samo doręczenie wezwania osobie trzeciej nie powoduje jednak przekształcenia podmiotowego, gdyż wstąpienie na miejsce pozwanego jest uzależnione zarówno od zgody powoda, jak również pozwanego. W doktrynie wskazuje się, jak się wydaje zasadnie, że zgodę na wstąpienie musi wyrazić również osoba wezwana. Zmiana sytuacji procesowej osoby wezwanej w drodze wstąpienia w sytuację procesową uprzednio pozwanego (w szczególności w zakresie momentu zawisłości sporu) powoduje, że prezentowaną interpretację należy uznać za zasadną. Natomiast efektem zgody wszystkich stron postępowania na wstąpienie osoby wezwanej jest zwolnienie uprzednio pozwanego z udziału w postępowaniu oraz możliwość żądania zwrotu kosztów postępowania od powoda niezależnie od przyszłego wyniku postępowania, tj. korzystne dla powoda rozstrzygnięcia nie wpływa na to uprawnienie. Zwrot kosztów może być zasądzony wyłącznie na wniosek osoby „wychodzącej" z postępowania, złożony w terminie 2 tygodni od momentu wyrażenia zgody przez strony postępowania na zmianę strony pozwanej.

Analizowany przepis dopuszcza również możliwość dopozwania osób, które obok już pozwanego powinny wystąpić w procesie. Warunkiem dopuszczalności takie dopozwania jest ścisły związek między tymi osobami uzasadniający wysunięcie wobec ich wszystkich tego samego roszczenia. Mogą to być np. sytuacje solidarnej odpowiedzialności za dług lub wspólnego zaciągnięcia długu. Skutkiem wezwania osób trzecich jako pozwanych obok już pozwanego jest zaistnienie współuczestnictwa materialnego z momentem dokonania wezwania. Mimo istnienia współuczestnictwa materialnego daty zawisłości sporu dla poszczególnych pozwanych oblicza się oddzielnie, gdyż w takiej sytuacji brak jest następstwa procesowego.

Alicja Suwara-Leuenberger

Copyright © 2010 - 2014 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa