Facebook Twitter
Jesteś tutaj: Zdaniem prawnika » Faktura - czy tylko dwuletni termin przedawnienia?

Faktura - czy tylko dwuletni termin przedawnienia?


Spotykam się niekiedy z pytaniem, czy możliwe jest dochodzenie należności z faktur wystawionych przed siedmioma, ośmioma czy dziewięcioma laty. Za tym pytaniem kryją się często obawy, czy dane roszczenie jest przedawnione. Odpowiedź na takie pytanie jest złożona.


Podstawa roszczeń objętych fakturą

Przede wszystkim należy zauważyć, że to nie faktury są podstawą roszczenia. Faktura VAT jest dokumentem, który stwierdza sprzedaż towaru lub wykonanie usługi (art. 106 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług). Faktura zazwyczaj jest wystawiona na podstawie umowy. Termin „umowa" należy rozumieć bardzo szeroko. Jeżeli wchodzimy do sklepu i kupujemy Mleko, to zawieramy umowę sprzedaży w formie ustnej (art. 535 k.c.), jeśli jedziemy pociągiem, to zawieramy umowę przewozu (art. 774 k.c.), której potwierdzeniem jest zakup biletu w kasie. W przypadku gdy chcemy sprzedać mieszkanie, również zawieramy umowę sprzedaży, przy czym w tym przypadku wymagana jest forma aktu notarialnego (art.158 k.c.). Warto wskazać, że przepisy przewidują następujące typy umów: umowa sprzedaży, umowa przewozu, umowa o dzieło, umowa o roboty budowlane, najem, dzierżawa, leasing, umowa zlecenia, umowa agencyjna, umowa komisu itd.

Terminy przedawnienia roszczeń w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej


W zależności od typu zawartej umowy prawo przewiduje różne terminy przedawnienia.

Najpowszechniejszą umową zawieraną w obrocie gospodarczym jest umowa sprzedaży. Roszczenia z takiej umowa ulegają przedawnieniu z upływem dwóch lat (art. 554 k.c.), licząc zazwyczaj od dnia następnego po dniu płatności określonym na fakturze, a gdy termin na fakturze nie jest określony od dnia wystawienia faktury.

Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło upływa po dwóch latach od dnia, w którym dzieło zostało lub miało być wykonane (art. 646 k.c.). Za umowę o dzieło można uznać, oprócz robót malarskich, inne roboty remontowe, wykonanie pomiaru geodezyjnego, opracowanie projektu, umycie szyb w biurowcu, napisanie tekstu na zamówienie. W takich przypadkach termin przedawnienia będzie biegł już od dnia wykonania dzieła, często może być to termin wcześniejszy niż termin wystawienia faktury.

Przykład: Krzysztof Nowak, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "Martex", wykonał na rzecz Jana Olchowskiego działającego pod nazwą "Sklep Sożywczy u Janka" kraty zabezpieczające wejście do magazynu. Kraty zostały wykonane 20.05.2010 r. Krzysztof Nowak wystawił fakturę w dniu 27.05.2010 r. Z punktu widzenia prawa strony zawarły umowę o dzieło. Termin przedawnienia biegnie od dnia 21.05.2010 r. i upływa po dniu 20.05.2012.

Pretensje z umowy o roboty budowlane ulegają przedawnieniu po trzech latach (art. 118 k.c.), licząc najczęściej od dnia następnego po dniu płatności podanego na fakturze. Warto zauważyć, że niekiedy możemy mieć problemy, z jakim typem umowy mamy do czynienia. Przykładowo, czy murowanie domu jest umową o roboty budowlane czy umową o dzieło? Odpowiednia kwalifikacja umowy może rodzić odmienne skutki prawne. W przypadku gdy dojdziemy do wniosku, że mamy do czynienia z umową o roboty budowlane, termin przedawnienia jest trzyletni a w przypadku umowy o dzieło już tylko dwuletni. Warto zauważyć, że poglądy prawników są w tym temacie rozbieżne.

Trzyletni termin przedawnienia dla roszczeń o zapłatę czynszu ustawodawca przewiduje również dla umów najmu lub umów dzierżawy (art. 118 k.c.). Warto zauważyć, że jako umowy najmu lub dzierżawy kwalifikowane mogą być umowy dotyczące domów, lokali, umowy o korzystanie z domeny internetowej.

W terminie trzech lat winien upomnieć się o swoje należności agent z tytułu umowy agencyjnej (art. 118 k.c.).

Gdy umowa dotyczy transportu, termin przedawnienia żądania zapłaty za wykonany przewóz wynosi jeden rok w transporcie krajowym (art. 792 k.c.), natomiast w przypadku transportu międzynarodowego jest to termin piętnastomiesięczny lub wyjątkowo trzy lata (art. 32 konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) dalej zwana konwencją o CMR). Pod pojęciem transportu międzynarodowego należy rozumieć taką sytuację, gdy towar jest przewożony z jednego państwa do innego, chociaż stronami umowy mogą być tylko przedsiębiorcy mający swoją siedzibę w Polsce.

Warto również zwrócić uwagę, że roszczenia z ugody zawieranej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej będą ulegać trzyletniemu terminowi przedawnienia (art. 118 k.c.), licząc od dnia płatności określonej w ugodzie. W przypadku gdy strony zawrą np. umowę sprzedaży, a potem podpiszą ugodę to przestaje obowiązywać ich umowa sprzedaży, a wiąże ich ugoda.

Przykład: "Pomernia" spółka z o.o. sprzedała Andrzejowi Soprano gwoździe. Spółka wystawiła fakturę w dniu 31.05.2008 r. Andrzej Soprano nie zapłaciłl za gwoździe i w dniu 20.08.2010 r. strony zawarły ugodę, na mocy której Andrzej Soprano zobowiązał się do zapłaty należności w terminie do 22.12.2010 r. Termin przedawnienia roszczenia o zapłatę biegnie od dnia 23.12.2010 roku i upływa po dniu 22.12.2013.

Czy zatem można dochodzić faktur wystawionych dziewięć lat temu?


Jak wynika z powyższego, każde roszczenie ulega przedawnieniu wcześniej niż po siedmiu, ośmiu czy dziewięciu latach. Powstaje zatem pytanie, czy takich roszczeń można dochodzić.

Przerwanie biegu przedawnienia


Wskazać należy, że istnieją zdarzenia, które powodują przerwanie biegu przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia powoduje, że biegnie ono od nowa. Zdarzeniami, które skutkują przerwaniem biegu terminu przedawnienia jest przykładowo uznanie długu przez dłużnika (art. 123 k.c.). Jeżeli dłużnik napisze list do wierzyciela z prośbą o rozłożenie długu wynikającego z zakupu przez niego materiałów budowlanych na raty i poda tam dane konkretyzujące roszczenie, np. kwotę długu lub numery faktur, o których rozłożenie na raty prosi, wtedy dwuletni bieg przedawnienia zostanie przerwany.  

Przykład:
W dniu 2.01.2008 r. Jan Kowalski zakupił w hurtowni „Budowlaniec" sp. z o.o. materiały budowlane na prowadzoną przez niego budowę. Na fakturze termin płatności został określony na 14 dni tj. do 16.01.2008. Do tego dnia Jan Kowalski nie uregulował płatności. Dwuletni termin przedawnienia zaczął biec od dnia 17.01.2008 r. W roku 2009 „Budowlaniec" sp. z o.o. wezwała Jana Kowalskiego do zapłaty. W odpowiedzi w dniu 12.10.2009 r. spółka otrzymała od Jana Kowalskiego pismo z prośbą o rozłożenie długu na raty ze względu na jego trudną sytuację finansową. W prośbie tej Jan Kowalski podał określoną kwotę, jaką ma do zapłaty. Pismo takie można potraktować jako uznanie długu i wobec tego termin przedawnienia będzie biegł od nowa. Zatem ostatnim dniem przed upływem terminu przedawnienia będzie 12.10.2011 r.

Skierowanie sprawy o zapłatę do sądu skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia, a podczas postępowania sądowego ono nie biegnie. Podobny skutek będzie w przypadku skierowania sprawy do mediacji.  

Często wierzyciele wykorzystują tzw. zawezwanie do zawarcia próby ugodowej przed sądem. Rozwiązanie to jest stosunkowo tanie, gdyż kosztuje raptem 40 zł. (art. 23 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) i pomimo nie zawarcia ugody, samo wszczęcie takiego postępowania przerywa bieg przedawnienia.  

Inaczej jest w postępowaniu karnym, gdzie termin przedawnienia biegnie również w trakcie procesu.  

Warto dodać, że prawomocne orzeczenie sądu w postępowaniu cywilnym przedawnia się z upływem 10 lat ( art. 125 § 1 k.c.).  

Przykład:
„Merlin" spółka akcyjna zleciła „Inter Eco" spółce z o.o. pilnowanie biurowca. „Merlin" nie zapłacił za usługi ochrony budynku wykonane w marcu 2004 roku. Doszło do zawarcia między stronami umowy o świadczenie usług na warunkach zlecenia (art. 750 k.c.). Przedawnienie roszczeń o wynagrodzenie z tytułu takiej umowy upływa po dwóch latach. Jednak w roku 2005 „Inter Eco" uzyskała wyrok (nakaz zapłaty) przeciwko „Merlin". Spółka ta w dalszym ciągu nie zapłaciła za wykonaną usługę. Termin przedawnienia upływa w roku 2015.

Przykład:
Ryszard Borowy działający pod nazwą „Borowy Trade" nie zapłacił za transport wykonany w dniu 22.03.2008 przez Alojzego Moskala działającego pod nazwą „Transport Międzynarodowy Trans-Tech". Alojzy Moskal wykonał transport z Niemiec do Polski. Termin przedawnienia roszczeń o zapłatę zgodnie z konwencją o CMR upływa po dniu 22.06.2009. Jednak 25.06.2009 roku Ryszard Borowy napisał pismo do pana Moskala z prośbą o odroczenie terminu płatności. Nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, gdyż uznanie długu nastąpiło już po upływie terminu przedawnienia. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby dłużnik zapłacił za przedawniony dług, jednak nie musi on tego robić.

Możliwość dochodzenia należności przedawnionej przed sądem


To że należność uległa przedawnieniu (nie mylić z tzw. przeterminowaniem faktury, tj. opóźnieniem w zapłacie) nie oznacza, że nie można jej dochodzić przed sądem. Jest to jak najbardziej możliwe. Sąd nie bada, czy roszczenie jest przedawnione. Jednak gdy dłużnik zgłosi przed sądem zarzut przedawnienia, sąd obowiązany będzie zbadać, czy jest on zasadny i ewentualnie oddalić żądanie ze względu na upływ terminu przedawnienia. Jeżeli strona przeciwna będzie reprezentowana przez radcę prawnego bądź adwokata, to powstanie również konieczność zapłaty na jego rzecz kosztów adwokackich.     

Podsumowanie


Generalnie roszczenia o zapłatę z tytułu sprzedaży lub wykonywanych usług w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej przedawniają się z upływem od roku do trzech lat. Jednak poprzez uznanie długu przez dłużnika na piśmie lub skierowanie sprawy do mediacji możliwe jest liczenie biegu przedawnienia od nowa. W przypadku ugody lub uznania długu, można dochodzić roszczeń objętych fakturami nawet wystawionymi wiele lat temu, będzie tak w przypadku gdy strony kilkakrotnie będą przerywać bieg przedawnienia. Można także dochodzić roszczeń przedawnionych, co do których została wystawiona faktura, przy czym wiąże się to z ryzykiem przegrania procesu sadowego.

Rafał Ptak, radca prawny
logo-r_ptak



Copyright © 2010 - 2014 Wolters Kluwer, ul. Przyokopowa 33, 01-208 Warszawa