Facebook Twitter Goldenline Google plus Youtube
Jesteś tutaj: Zdaniem prawnika » Jak wysokie zadośćuczynienie można dostać w Polsce?

Jak wysokie zadośćuczynienie można dostać w Polsce?


Artykuł zawiera analizę istoty zadośćuczynienia pieniężnego oraz przedstawia wysokości przyznawanych kwot przez ubezpieczycieli na mocy wyroków sądów polskich oraz zasady przydzielania takich kwot.


Zadośćuczynienie pieniężne (art. 445 § 1 kc) stanowi rekompensatę za szkodę niemajątkową, czyli krzywdę, jaka została wyrządzona poszkodowanemu wskutek np. wypadku komunikacyjnego czy błędu medycznego. W odróżnieniu od roszczenia o wypłatę odszkodowania, które można oszacować jako rekompensatę poniesionych wydatków, w przypadku zadośćuczynienia pieniężnego sprawa jest trudniejsza, ponieważ nie można wycenić wartości życia i zdrowia, stanowiących dobra najważniejsze. Realizacja roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego następuje przez zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej.  

Charakter prawny i istota zadośćuczynienia pieniężnego

Zadośćuczynienie pełni funkcję kompensacyjną, przyznana suma pieniężna ma bowiem stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej. Powinna ona wynagrodzić doznane cierpienia fizyczne i psychiczne, aby w ten sposób przynajmniej częściowo przywrócona została równowaga zachwiana na skutek popełnienia czynu niedozwolonego. Funkcja kompensacyjna powinna mieć istotne znaczenie dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r. I CSK 389/10). 

Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być "odpowiednia" w tym znaczeniu, że powinna być przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego - utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Rozstrzygające znaczenie mają jedynie indywidualnie sprecyzowane okoliczności ustalone w odniesieniu do konkretnej osoby pokrzywdzonej. Tylko rozważenie zindywidualizowanych przesłanek może bowiem stanowić podstawę do określenia odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Stosownie do brzmienia art. 445 § 1 kc zadośćuczynienie polega na przyznaniu poszkodowanemu odpowiedniej sumy pieniężnej za doznaną krzywdę (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2012 r. I ACa 84/12). 

Przyjęcie przez ustawodawcę, że zasądzane zadośćuczynienie ma być "odpowiednie" oznacza, iż sądy orzekające w tym przedmiocie - zasadniczo - dysponują swobodą w zakresie ustalenia wysokości należnego zadośćuczynienia. Krzywda, którą kompensować ma zadośćuczynienie, ma bowiem charakter niewymierny, co powoduje, że ustalenie jej rozmiarów jest możliwe tylko w odniesieniu do konkretnego przypadku. Przyznana sądom swoboda w zakresie ustalania wysokości należnego zadośćuczynienia umożliwia zatem w sposób możliwie najpełniejszy realizację funkcji kompensacyjnej zadośćuczynienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. IV CSK 221/11). 

Analiza kwot i okoliczności zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę w autentycznych stanach faktycznych

Zestawienie zawiera datę zdarzenia i datę orzekania o zadośćuczynieniu przez sąd, co pozwala zaobserwować tendencję do zasądzania coraz wyższych kwot zadośćuczynień pieniężnych przez sądy polskie.

ZDARZENIE I
14.03.2008 r. - nieprawidłowy poród skutkujący śmiercią dziecka po 14. miesiącach życia (07.05.2009 r.)

PRZYZNANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Sąd Okręgowy przyznał kwotę 1 000 000 zł. (04.02.2010 r.), Sąd Apelacyjny zmniejszył kwotę do 200 000 zł. (24.03.2011 r.) Sąd Najwyższy uznał, że obniżenie kwoty zasądzonej przez Sąd Okręgowy przez Sąd Apelacyjny było bezzasadne.

PODSTAWA PRAWNA - art. 445 par. 1 kcart. 445 par. 3 kc
Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r. I CSK 389/10:
1. Nie może prowadzić do obniżenia wysokości zadośćuczynienia okoliczność, że dziecko zmarło, a po jego śmierci do procesu wstąpili rodzice jako spadkobiercy ustawowi.
2. SN nie podzielił stanowiska, że dla wysokości zadośćuczynienia ma znaczenie, że nie przypadnie ono poszkodowanemu a spadkobiercy.
3. Roszczenie z art. 446 § 4 kc oraz z art. 445 § 1 i 3 kc to dwa różne roszczenia. 

ŻĄDANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Powód żądał kwoty 1 000 000 zł od Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej - Szpitala Powiatowego.

KRYTERIA PRZYZNANIA ZADOŚĆUCZYNIENIA

  • dziecko zostało skrzywdzone ponad ludzką miarę,
  • nie mogło poznać, usłyszeć, zobaczyć i poczuć swoich rodziców,
  • odebrano mu radość dzieciństwa, możliwość poznania świata, doznania miłości rodziców,
  • podczas życia było ciągle poddawane zabiegom medycznym powodującym cierpienie,
  • okoliczność, że dziecko nie miało jeszcze ukształtowanej psychiki, nie oznacza, że nie doznawało cierpień psychicznych,
  • wyjątkowo drastyczne i wstrząsające okoliczności sprawy.


ZDARZENIE II
07.08.2007 r. - obrażenia ciała na skutek wypadku komunikacyjnego - uszczerbek na zdrowiu: 85%

PRZYZNANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Ubezpieczyciel wypłacił kwotę: 17 000 zł (24.02.2012 r.), Sąd przyznał kwotę 133 000 zł.
1% uszczerbku = 1 765 zł zadośćuczynienia

Kwota wypłacona przez ubezpieczyciela stanowiła 12% należnego zadośćuczynienia.

PODSTAWA PRAWNA - art. 445 par. 1 kc
Wyrok SA Wrocław z dnia 24 lutego 2012 r. I ACa 84/12

ŻĄDANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Powód żądał kwoty 180 000 zł.

KRYTERIA PRZYZNANIA ZADOŚĆUCZYNIENIA

  • obrażenia ciała: kości udowej, podudzia lewego, czaszki, oka, rany tłuczone głowy,
  • zabiegi: repozycja i zespolenie gwoździem lewej kości udowej, repozycja i zespolenie gwoździem piszczeli lewej, repozycja i zespolenie śrubą podudzia lewego, operacja kości udowej,
  • pobyt w szpitalu: 18 dni,
  • poszkodowany wymagał opieki i pielęgnacji,
  • poruszanie się na wózku inwalidzkim, następnie o kulach.


ZDARZENIE III
22.12.2005 r. - odcięcie fragmentu palca noworodka - uszczerbek na zdrowiu: 7%

PRZYZNANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Ubezpieczyciel wypłacił kwotę: 1 500 zł(18.01.2012 r.), Sąd przyznał kwotę 30 000 zł.
1% uszczerbku = 4 500 zł zadośćuczynienia

Kwota wypłacona przez ubezpieczyciela stanowiła 5% należnego zadośćuczynienia.

PODSTAWA PRAWNA - art. 415 kc, art. 444 par. 1 kc, art. 445 par. 1 kc, art. 430 kc, art. 441 par. 1 kc, art. 481 par. 1 kc, art. 455 kc
Wyrok SA Wrocław sygn. akt I Aca 930/11

KRYTERIA PRZYZNANIA ZADOŚĆUCZYNIENIA

  • krzywda małoletniej,
  • możliwa w przyszłości nerwica o niewielkim nasileniu,
  • w przyszłości ograniczenie dostępu do zawodów wymagających sprawności wszystkich palców rąk, np. gra na instrumentach,
  • fakt nieodwracalnego oszpecenia ręki dziecka,
  • istnienie defektu kosmetycznego,
  • skutkiem obcięcia części palca dziecko cierpiało,
  • skutkiem obcięcia części palca dziecko zostało poddane dwóm operacjom w pełnym znieczuleniu,
  • wiek dziecka - noworodek,
  • płeć dziecka - dziewczynka.


ZDARZENIE IV

08.10.2003 r. -  pozostawienie chusty operacyjnej w jamie brzusznej w trakcie operacji usunięcia wyrostka robaczkowego i torbiela jajnika.

PRZYZNANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Ubezpieczyciel wypłacił kwotę 14 000 zł. Sąd Okręgowy przyznał kwotę 186 000 zł. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego.

PODSTAWA PRAWNA - art. 805 kc oraz art. 416 i 445 kc, art. 2 Kodeksu etyki lekarskiej
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2010 r. I ACa 973/10

ŻĄDANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Powód żądał kwoty (poza wypłaconą kwotą 70 000 zł) 100 000,00 zł od ubezpieczyciela. 

KRYTERIA PRZYZNANIA ZADOŚĆUCZYNIENIA

  • 7-letni czas cierpień,
  • powolne gojenie się rany pooperacyjnej,
  • ból podbrzusza, drętwienie nogi, problemy z poruszaniem się,
  • problemy z zasypianiem, wypróżnianiem się, utrata apetytu,
  • leczenie farmakologiczne,
  • cztery poważne operacje jamy brzusznej po usunięciu chusty,
  • planowane są dalsze operacje,
  • stosowanie odpowiedniej diety,

ZDARZENIE V

22.04.1998 r. - wypadek komunikacyjny skutkujący obrażeniami ciała - uszczerbek na zdrowiu ustalony przez ubezpieczyciela - 133%; uszczerbek na zdrowiu ustalony przez biegłych sądowych - 120,50%

PRZYZNANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Ubezpieczyciel wypłacił kwotę 70 000 zł. Sąd uznał ww. kwotę za odpowiednie zadośćuczynienie.

Kwota wypłacona przez ubezpieczyciela stanowiła całe należne zadośćuczynienie.

PODSTAWA PRAWNA -  art. 445 par. 1 kc
Wyrok SA Wrocław sygn. akt I Aca 67/12

ŻĄDANE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Powód żądał kwoty (poza wypłaconą kwotą 70 000 zł) 100 000,00 zł od ubezpieczyciela. 

KRYTERIA PRZYZNANIA ZADOŚĆUCZYNIENIA
  • liczne złamania kości,
  • uszkodzenie oka skutkujące zaburzeniem widzenia,
  • liczne rany szarpano-tłuczeniowe,
  • uszkodzenie zębów,
  • deformacja ręki,
  • niezdany egzamin maturalny,
  • wielokrotne zabiegi w ramach leczenia ortopedycznego,
  • zabiegi korekcyjne,
  • kilkukrotna rehabilitacja,
  • opieka przez osóby trzecie,
  • liczne blizny, w tym twarzy (asymetria twarzy), szyi,
  • zły stan psychiczny,
  • zaburzenia osobowości (efekt długotrwałego leczenia, bólu, zmniejszenia aktywności życiowej,
  • wstyd z powodu własnego wyglądu, ukrywanie twarzy, unikanie ludzi, brak pewności siebie, zaniżona samoocena, zaburzenia adaptacyjne)

Nie bez znaczenia dla formułowania żądań o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego ma kwota w wysokości 250 000 zł, która na podstawie art. 446 par. 4 kc była wypłacana rodzinom (małżonkom, dzieciom, rodzicom) zmarłych w katastrofie rządowego samolotu TU - 154 pod Smoleńskiem. 

Kryteria przyznania zadośćuczynienia pieniężnego w orzeczenictwie sądowym

Przy określaniu wysokości zadośćuczynienia sąd ma obowiązek w każdym przypadku dokonywać oceny konkretnego stanu faktycznego i brać pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Przesłanki przyznania zadośćuczynienia pieniężnego muszą być zindywidualizowane. Rozstrzygające znaczenie mają jedynie indywidualnie sprecyzowane okoliczności ustalone w odniesieniu do konkretnej osoby pokrzywdzonej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. IV CSK 221/11). Zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia nie może oznaczać przyzwolenia na lekceważenie takich bezcennych wartości jak zdrowie czy integralność cielesna, a okoliczności wpływające na określenie tej wysokości, jak i kryteria ich oceny, muszą być zawsze rozważane indywidualnie w związku z konkretną osobą poszkodowanego i sytuacją życiową, w której się znalazł (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2011 r. I PK 145/10). Okoliczności te to przede wszystkim:
- rozmiar doznanych cierpień fizycznych, a więc ból, długotrwałość leczenia i inne dolegliwości, 
- cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z doznanymi cierpieniami fizycznymi. 

Nie bez znaczenia przy dokonywaniu tej oceny jest także:
- wiek poszkodowanego,
- skutki uszkodzenia ciała w zakresie ogólnej zdolności do normalnego funkcjonowania.

Nie bez znaczenia dla oceny stopnia doznanej krzywdy jest również wynikająca z kalectwa:
- utrata przez poszkodowanego perspektyw na przyszłość,
- poczucie bezradności, związane m.in. z koniecznością korzystania z opieki osób trzecich, utratą zdolności zarobkowania czy możliwości rozwoju zawodowego i osobistego.

Jednocześnie niedopuszczalne jest stosowanie jakichkolwiek mechanizmów przy wyliczaniu wysokości zadośćuczynienia - Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2012 r. I ACa 84/12.

Zasadniczą przesłankę ustalenia zadośćuczynienia w odpowiedniej wysokości stanowi stopień natężenia doznanej krzywdy, który powinien być ustalony przy uwzględnieniu takich czynników, jak: rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych oraz ujemnych następstw psychicznych, ich intensywność, nieodwracalność, w tym także stopień i trwałość doznanego kalectwa. Nie bez znaczenia dla oceny stopnia doznanej krzywdy jest również wynikająca z kalectwa utrata przez poszkodowanego perspektyw na przyszłość oraz poczucie bezradności, związane m.in. z koniecznością korzystania z opieki osób (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. IV CSK 221/11).

Na wysokość zadośćuczynienia pieniężnego mają ponadto wpływ:
- postawa sprawcy,
- nieodwracalność następstw wypadku (kalectwo, oszpecenie),
- rodzaj wykonywanej pracy,
- poczucie nieprzydatności społecznej (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r. I CSK 389/10). 

A także:
- wysokość zadośćuczynienia zasądzonego w innych sprawach, jeżeli da się go pogodzić z zasadą indywidualizacji okoliczności określających rozmiar krzywdy w odniesieniu do konkretnego poszkodowanego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. IV CSK 221/11),
- procentowo określony uszczerbek służy tylko jako pomocniczy środek ustalania rozmiaru odpowiedniego zadośćuczynienia. Należne poszkodowanemu (pokrzywdzonemu czynem niedozwolonym) zadośćuczynienie nie może być mechanicznie mierzone przy zastosowaniu stwierdzonego procentu uszczerbku na zdrowiu. W prawie ubezpieczeń społecznych wysokość należnego jednorazowego odszkodowania jest zryczałtowana, w prawie cywilnym wysokość zadośćuczynienia jest zindywidualizowana (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2005 r., I PK 47/05 M. P. Pr. 2006/4/208).  

Podsumowując, czynniki decydujące o kwocie zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego ustalone na podstawie zapadłych orzeczeń sądowych to:
1. Najważniejszy: rozmiar doznanej krzywdy.
2. Rozmiar doznanych cierpień fizycznych (ból, długotrwałość leczenia i inne dolegliwości).
3. Rodzaj naruszonego dobra.
4. Cierpienia psychiczne.
5. Czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych.
6. Wiek poszkodowanego.
7. Procentowo określony uszczerbek.
8. Skutki uszkodzenia ciała w zakresie ogólnej zdolności do normalnego funkcjonowania (np. korzystanie z wózka inwalidzkiego).
9. Utrata przez poszkodowanego perspektyw na przyszłość.
10. Poczucie bezradności życiowej (konieczność korzystania z opieki osób trzecich).
11. Rodzaj wykonywanej pracy, utrata zdolności zarobkowania.
12. Utrata możliwości rozwoju zawodowego i osobistego.
13. Postawa sprawcy.
14. Nieodwracalność następstw wypadku (kalectwo, oszpecenie).
15. Konsekwencje w życiu społecznym (poczucie nieprzydatności społecznej).
16. Konsekwencje w życiu osobistym.
17. Zaburzenia funkcjonowania w sferze społecznej, utrudnienia w utrzymywaniu kontaktów towarzyskich.
18. Wysokość zadośćuczynienia za katastrofę smoleńską dla rodzin zabitych -  250 000 zł.
19. Wysokość zadośćuczynienia zasądzonego w innych podobnych sprawach.
20. Wysokość stopy życiowej społeczeństwa.

Podsumowanie

Sądy dysponują swobodą w zakresie ustalenia wysokości należnego zadośćuczynienia, ale w orzecznictwie sądowym widoczna jest wyraźna tendencja do zasądzenia coraz wyższych kwot zadośćuczynień pieniężnych.Była tendencja do zasądzania przez sądy tytułem zadośćuczynienia sum raczej skromnych, ale w ostatnich latach można zaobserwować jej zmianę w kierunku zasądzania na rzecz poszkodowanych zdecydowanie wyższych kwot pieniężnych (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2011 r. I PK 145/10). 

Sylwia Gładysz, aplikantka radcowska
www.i-kancelaria.pl
logo-r_ptak





Copyright © 2010 - 2014 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa